Kalendarium Łeby
Początki kaszubskiej, rybackiej przystani u ujścia rzeki Łeby sięgają X
wieku. Nazwa osady jest tożsama z nazwą rzeki i oznacza „rzekę o bystrej
wodzie, rwącej i obrywającej brzegi”.
1282 - Pierwsza udokumentowana wzmianka umocnionej osady „Stara
Łeba”, mówiąca o kilku domach po południowej stronie Jeziora
Łebsko.
1283 - Pierwsza wzmianka o ogromnym sztormie, który spowodował
wielkie straty w ludziach i ziemi. Kolejne katastrofalne burze spustoszyły
osadę w latach: 1396. 1491. 1467. 1497 i 1500
1308 - Ziemie Gdańska i Lęborska (z Łebą) dostały się z pomocą
miejscowego rodu Święców w ręce Zakonu Krzyżackiego.
1357 - 8 lipca Łeba otrzymała z rąk gdańskiego komtura Zakonu
Wilhelma von Baldersheima i za przyzwoleniem Wielkiego Mistrza Winrycha von
Kniprode, lubeckie prawo miejskie. Zasadźcą (sołtysem) miasta został Henryk
Fleming.
1361 - Przepędzeni z Gotlandii przez króla Danii piraci próbowali
znaleźć schronienie u ujścia rzeki Łeby.
1373 - Od władzy odsunięty został Henryk Fleming. Od tego czasu Łeba stała
się praktycznie miastem von Weiherów, najbogatszego rodu rycerskiego
Ziemi Lęborskiej.
1377 - Pierwsza wzmianka o radzie miejskiej Łeby. Kancelaria miejska posługiwała
się już własną pieczęcią. W jej otoku znajdował się napis +S CIVITATIS: DE
LEBEMVNDE+, w polu pieczęci na wczesnogotyckiej tarczy ozdobionej trzema
gałązkami laurowymi znajdował się wizerunek rybogryfa zwróconego w
lewo. tj. pół orła z otwartym dziobem i rozwartymi łapami. tułów
ptaka. ale bez skrzydeł przechodził w korpus jesiotra
z wyraźnie zaznaczoną parą płetw i ogonem. U nasady górnej płetwy
jesiotra osadzony był krzyż.
1400 - Wzniesiono pierwszy kościół (niektóre źródła
mówią o jego istnieniu już pod koniec XIII w.). W mieście istniały
już: ratusz. nowy młyn wiatraczny oraz szpital św. Ducha. Ponadto były: trzy
ławy rzeźnickie,
48 ogrodów, a także łodzie rybackie. Podstawą utrzymania mieszkańców
były uprawa roli i rybołówstwo. Miejscowi kupcy nie zdołali samodzielnie
wejść na szlaki handlu morskiego i mimo iż byli w posiadaniu własnych niewielkich
statków, kooperowali z kupcami z Gdańska lub też prowadzili handel
na ich rachunek.
Nie było więc przypadkiem. że przywódca opozycji gdańskiej (powstanie
1456/57)Marcin Kogge schwytany został w Łebie, a następnie ścięty w Gdańsku.
1483 - Pierwsza imienna wzmianka łebskiego burmistrza Martina Klinkebeyla
(Klingbeila). Rodzina Klingbeilów żyła w Łebie do 1945r.
1499 - Powstanie pierwszego kodeksu rybołówstwa dla Łeby.
1521 - Pierwsza wzmianka o Reformacji w Łebie.
1558 - 11 stycznia ogromny sztorm spowodował w mieście wielkie zniszczenia,
że mieszkańcy zdecydowali o przeniesieniu swoich siedzib na drugi brzeg rzeki,
dwa kilometry na południowy wschód od poprzedniego miejsca. Do budowy
nowych domów użyto częściowo materiałów z rozbiórki
zniszczonych budynków. Dzwon kościelny, który zabrano, wpada
podczas przeprawy do rzeki. Od tego czasu znane podanie mówi, iż ostrzega
on swoim biciem mieszkańców Łeby przed grożącym im niebezpieczeństwem.
1568 - Łeba została wymieniona i opisana jako port w tzw. Duńskiej Księdze
Morskiej, swoistym podręczniku nawigacji dla floty handlowej.
1570 - Kolejny wielki sztorm zmusił mieszkańców pozostałych jeszcze
w Starej Łebie do jej opuszczenia
i przeniesienia swych siedzib na drugi brzeg rzeki. Tym samym ostatni łebianie
opuścili Starą Łebę.
1591 - Rozpoczęto z pomocą księcia Jana Fryderyka budowę nowego kościoła.
którą ukończono w rok później.
1662 - Margrabia brandenburski Fryderyk Wilhelm przedstawił projekt wybudowania
w Łebie portu handlowego. Z powodu oczekiwanych wysokich kosztów przedsięwzięcia
i usytuowanie Łeby na gospodarczo mało aktywnym terenie, został on jednak
już wkrótce zarzucony.
1682 - 10 lipca rozpętała się nad miastem silna burza. Od uderzenia pioruna
zapalił się dach kościoła. Kościół oraz 30 domostw spłonęło, „do
przyciesi” (podstawy belek). Podczas kolejnych wielkich pożarów
w latach 1688, 1717 i 1774 spłonęło doszczętnie kolejno 28, 10 oraz ponownie
10 domów.
1683 - Nikolaus Ernst von Natzmer ówczesny kolator kościoła w Łebie
sprowadził budowniczego z Gdańska
i już wkrótce powstał nowy kościół, nieco szerszy i wyższy
od poprzedniego z uratowanym z pożogi ołtarzem ze starego kościoła.
1776 - W cztery lata po pierwszym rozbiorze Polski, rząd pruski w Berlinie
podjął kolejną próbę zbudowania w Łebie portu handlowego i wojennego.
Morze Bałtyckie połączono z Jeziorem Łebsko kanałem, który wkrótce
potem został mocno spłycony przez sztorm.
1780 - W tym roku Łeba miała 997 mieszkańców. Liczba ta potroiła się
w ciągu następnych stu lat; w 1816 było ich 627, a w 1880 już 1333. Cechą
charakterystyczną dla Łeby było, iż wśród jej mieszkańców zawsze
przeważały kobiety - czasami nawet o 20%. Wynikało to głównie z niebezpieczeństw
pracy na morzu. Ciężko walczący o swój byt mieszkańcy musieli stawiać
czoła nie tylko przeciwieństwom natury, ale i nękającej ich biedzie. Plan
osiedlania rodzin pochodzenia żydowskiego w celu ożywienia gospodarczego
Łeby nie powiódł się (tak też stało się zresztą na całym Pomorzu),
ponieważ przybysze woleli uprawiać korzystniejszy handel
w większych miastach.
1843 - Rozpoczęto budowę szosy Łeba - Lębork. Prace zakończono w 1869 roku.
1847 - Podczas wielkiego głodu. król Fryderyk Wilhelm IV ofiarował
4000 talarów na prace publiczne, aby dać głodującym okazję do zarobku.
W ramach tych prac ukończono północny odcinek szosy Łeba -Lębork.
1850 - Zniesiono nabożeństwa w języku polskim.
1860 - Łeba osiągnęła najlepsze wyniki handlowe w swej historii: 93 statki
wpłynęły i wypłynęły z portu.
Po ukończeniu budowy linii kolejowej łączącej Szczecin z Gdańskiem, w latach
1873-79 zawinęło do łebskiego portu zaledwie (!) 16 statków. Rok 1879
był ostatnim rokiem funkcjonowania portu handlowego w Łebie. Kościół
łebski otrzymał ze składek parafian trzy nowe dzwony. które do dziś
wzywają wiernych na msze.
1865 - Łebscy rybacy założyli morską stację ratunkową, która funkcjonuje
pod egidą państwa do dziś. Swoją pierwszą łódź motorową otrzymała
ona dopiero w 1938 roku.
1884 - Rozpoczęto prace przy ujściu rzeki Łeby do morza (budowa mola wschodniego),
które zakończono
w 1890 roku. Ponadto wykopano kanał przepływający dziś przez centrum miasta.
1889 - Dzięki pracom przy ujściu rzeki Łeby i wykopaniu kanału powstała możliwość
otwarcia w Łebie portu-bazy dla rybołówstwa dalekomorskiego.
1899 - Po długich staraniach Łeba otrzymała wreszcie upragnione połączenie
kolejowe.
1904 - Początek budowy hotelu-sanatorium (Neptun). Budowę jedynego obok kościoła
obiektu Łeby widocznego z morza ukończono w 1906r. Stał się on rychło centrum
miejskiego życia towarzyskiego. Wobec zagrożenia fundamentów hotelu
przez sztormy, zdecydowano się zabezpieczyć je betonową opaską, która
przetrwała do dziś.
1907 - W okolicach Nowęcina znaleziono grobowce do składania urn sprzed 3000
lat.
1921- Wielu artystów zaczęło odkrywać piękno Łeby i jej okolic: „W
kwietniu. tylko z najniezbędniejszymi rzeczami w plecaku. samotnie udałem
się na poszukiwania. Zgodnie z mapą Pomorza Wschodniego odszukałem podobną
kurońskiej mierzeję, pomiędzy Jeziorem Łebsko, a Bałtykiem. Pieszo przewędrowałem
wybrzeżem. maszerując na zachód. Stałą kwaterę postanowiłem ostatecznie
założyć w Łebie. Przez następne lata wytrwałem tu i nigdy tego nie żałowałem.
Nauczyłem się nie tylko cenić to wybrzeże, lecz również je pokochałem...”
- wspominał Max Pechstein, ekspresjonista z grupy „Die Brucke”.
Max Pechstein cenił nie tylko tutejszy krajobraz. Ożenił się z Martą Mueller,
córką właściciela hotelu i pozostał w Łebie aż do okresu po zakończeniu
II Wojny Światowej. Ostatnim powstałym tu dziełem jest znany obraz Matki
Boskiej Orędowniczki, który po odrestaurowaniu na powrót znalazł
się w miejscowym kościele. Nie tylko malarze, lecz także i rozwijający się
w tym czasie przemysł filmowy upodobał sobie Łebę. W mieście i okolicy powstało
wiele filmów. Najbardziej znaną okazała się ekranizacja powieści Teodora
Fontane „Ef fi Briest”, w której jedną z głównych
ról zagrał Gustaw Gruendgens.
1928 - Z inicjatywy łebskiego przedsiębiorcy hotelowego Maksymiliana Nitschke,
powstała na Wydmie Łąckiej szkoła szybowcowa. która zdobyła sobie
popularność na skalę europejską. Jej sława jest w kręgach lotników
pamiętna do dziś.
1939 - W czasie wojny w pobliżu Łeby znajdował się ośrodek montażu i testowania
rakiet „Rheitochter” (Córka Renu) i „Rheinbote”
(Posłaniec Renu). Fakt ten był często źródłem spekulacji o rzekomym
istnieniu tu wyrzutni rakiet V-1 i V-2. Na lewym brzegu rzeki Łeby istniało
stanowisko kontroli aktywności w eterze w rejonie Bałtyku.
1942 - Od tego roku do roku 1945 znajdowali się w Łebie jeńcy wojenni, przede
wszystkim Rosjanie i Francuzi. Urządzono im obóz w byłym domu dla
biednych na ulicy Nowęcińskiej.
1945 - 30 stycznia, 20 mil na północny wschód od Łeby zatopiony
został przez radziecki okręt podwodny S-13. niemiecki liniowiec „Wilhelm
Gustloff” z 6500 żołnierzami i cywilnymi uciekinierami na pokładzie.
Z tragedii uratowało się 904 osoby. Jest to największy podwodny cmentarz
morski na świecie. 10 marca oddziały rosyjskie zajęły Łebę. Rozpoczął się
dziwny okres w historii miasta, którym rządzili wspólnie
radziecki komendant Parszkow, niemiecki burmistrz Wegner i (od 22 maja) polski
burmistrz Feliks Kałużyński. W Łebie i Żarnowskiej było wówczas 1400
Niemców, 1240 Polaków oraz 26 rodzin tzw. „zweryfikowanych”
Kaszubów. Wręcz symboliczną wymowę miała działalność trzech położonych
obok siebie piekarni: niemieckiej, polskiej
i rosyjskiej.
1946 - 9 maja: pierwsza grupa żyjących w Łebie Niemców musiała
opuścić swe rodzinne miasto. 10 maja przekazano polskim katolikom kościół
św. Mikołaja. Od tej pory nie odbywały się już nabożeństwa ewangelickie.
15 i 16 listopada wojsko radzieckie pod dowództwem st. lejtnanta Dubowika
zarekwirowało 8 kutrów wraz ze sprzętem rybackim i wędzarniczym. Kronika
Zarządu Miasta odnotowała: „Wskutek wytworzonej sytuacji rybacy polscy,
oczekujący na sprzęt, stracili nadzieję dalszej egzystencji w Łebie. Miejska
Rada Narodowa interweniowała natychmiast u kompetentnych władz sowieckich
i polskich, lecz interwencje te pozostały bez rezultatu - kutry do Łeby nie
wróciły”
1957 - 28 sierpnia wypłynęła z łebskiego portu na tratwie „Nord”,
ku wybrzeżom Szwecji czwórka Polaków z łebianinem Andrzejem
Urbańczykiem, 21-letnim studentem Politechniki Gdańskiej. W dziewiątym dniu
rejsu „Nord” dopłynęła do Gotlandu. Był to pierwszy sukces żeglarstwa
polskiego.
1967 - W celu obrony najbardziej interesującego w Polsce odcinka wybrzeża
Bałtyku wraz ze wszystkimi jego elementami, największymi w Europie Środkowej
wydmami ruchomymi, unikatową przyrodą, specyficznym mikroklimatem oraz zabudowaniami
ludności słowińskiej utworzony został Słowiński Park Narodowy. Walory Łeby
coraz częściej wykorzystywano dla potrzeb filmowych. W Łebie kręcono sceny
do takich filmów, jak: „O dwóch takich, co ukradli księżyc”,
„Faraon”, „W pustyni i w puszczy”, „Akademia
Pana Kleksa”, „Seksmisja”, „Wrony”, „Ostatni
dzień lata”, „Pustynny lunch”.
1984 - W Łebie odbył się Światowy Zlot Campingu i Caravaningu 45th International
FICC Rally. W 1998 roku Łeba ponownie będzie gościć uczestników Zlotu.
1991 - Po raz pierwszy odbyły się w Łebie Windsurfingowe Mistrzostwa Polski.
Współorganizowane przez Łebski Klub Żeglarski zawody odbywają się
odtąd tu corocznie.
1995 - W nawiązaniu do przedwojennej tradycji spotkań artystów malarzy
powołano w Łebie do życia doroczne międzynarodowe sympozjum malarskie pod
nazwą „Łebska Enklawa Malarzy”. Co roku jesienią spotykają się
w Łebie malarze z różnych krajów. W maju poświęcono na starym
łebskim cmentarzu pomnik-pamiątkę istniejącej niegdyś w Łebie parafii ewangelickiej.
Podczas tygodniowych uroczystości z okazji poświęcenia pomnika spotkali się
na nabożeństwie ekumenicznym, dyskusjach i rozmowach byli niemieccy i obecni
polscy mieszkańcy Łeby.
1996 - 8 lipca - po obowiązkowym w czasach komunizmu świętowaniu daty 10
marca jako „dnia wyzwolenia”. Łeba wróciła do obchodów
historycznej daty nadania praw miejskich.
1997 - 27 marca z udziałem ministra transportu i gospodarki morskiej, oficjalnie
rozpoczęto budowę portu jachtowego, finansowanego z programu Crossborder
w ramach funduszu PHARE.
14 - 22 czerwca odbyły się w Łebie Mistrzostwa Europy w Windsurfingu.
Kalendarium powstało na podstawie informacji dostarczonych przez Miejską
Bibliotekę Publiczną w Łebie
